اگر بهتازگی سرپرستی یک تولهسگ را پذیرفتهاید، احتمالاً یکی از اولین سؤالهایتان این است: اولین واکسن سگ از چند هفتگی شروع میشود و چند نوبت واکسن لازم دارد؟
شاید هم سگ بالغی دارید که کارت واکسیناسیونش کامل نیست یا نمیدانید آخرین دوز واکسن او هنوز معتبر است یا خیر.
نکته مهم این است که برنامه واکسیناسیون برای تمام سگها دقیقاً یکسان نیست. سن، سابقه واکسن، محیط زندگی، تماس با سایر حیوانات و وضعیت سلامتی سگ بر انتخاب و زمان تزریق واکسنها تأثیر میگذارند.
در این راهنمای پتیبو، برنامه عمومی واکسیناسیون تولهسگ و سگ بالغ را بررسی میکنیم، تفاوت واکسنهای اصلی و وابسته به خطر را توضیح میدهیم و به چند موقعیت رایج که صاحبان سگها با آن مواجه میشوند پاسخ میدهیم.
توجه: جدولهای این مقاله بر اساس توصیههای بینالمللی تنظیم شدهاند و جایگزین برنامه اختصاصی دامپزشک نیستند.
اولین واکسن تولهسگ از چند هفتگی شروع میشود؟
در بسیاری از تولهسگهای خانگی، واکسیناسیون اصلی از حدود ۶ تا ۸ هفتگی آغاز میشود.
دلیل اینکه واکسنها طی چند نوبت تزریق میشوند، به سیستم ایمنی تولهسگ و پادتنهایی مربوط است که از مادر دریافت کرده است.
پادتنهای مادری در هفتههای نخست زندگی به محافظت توله کمک میکنند، اما ممکن است همزمان مانع ایجاد پاسخ ایمنی کافی به بعضی واکسنها شوند.
ازآنجاکه زمان کاهش این پادتنها در تمام تولهها یکسان نیست، واکسنهای اصلی در چند نوبت تکرار میشوند.
طبق راهنمای جهانی WSAVA 2024، دوزهای اصلی تولهسگ معمولاً با فاصله ۲ تا ۴ هفته تزریق میشوند و آخرین دوز مجموعه اولیه باید در ۱۶ هفتگی یا پس از آن باشد.
در شرایطی که خطر ابتلا به بیماریهای عفونی بالاتر است، دامپزشک ممکن است ادامه برنامه تا حدود ۲۰ هفتگی را توصیه کند.
جدول واکسیناسیون سگ و تولهسگ بر اساس سن
جدول زیر یک الگوی عمومی برای واکسنهای اصلی است. تعداد نوبتها به زمان شروع، نوع واکسن و فاصله تزریقها بستگی دارد.
| سن سگ | واکسیناسیون و اقدام معمول | نکته مهم |
|---|---|---|
| ۶ تا ۸ هفتگی | شروع واکسنهای اصلی | پس از بررسی سلامت تولهسگ |
| ۹ تا ۱۲ هفتگی | ادامه مجموعه اولیه | بر اساس زمان دوز قبلی |
| ۱۲ تا ۱۶ هفتگی | ادامه واکسنها | حفظ فاصله مناسب بین دوزها |
| ۱۶ هفتگی یا بیشتر | آخرین دوز مجموعه اولیه | اهمیت ویژه برای ایجاد پاسخ ایمنی |
| حدود ۲۶ هفتگی یا بعد از آن | دوز تکمیلی واکسنهای اصلی، در صورت نیاز | مطابق راهنمای WSAVA |
| بزرگسالی | دوزهای یادآوری | بسته به نوع واکسن و سوابق |

چرا تعداد دوزها ثابت نیست؟
تولهسگی که واکسیناسیون را از ۶ هفتگی شروع کرده، ممکن است به تعداد نوبت بیشتری نسبت به تولهای که در سن بالاتر شروع کرده است نیاز داشته باشد.
به همین دلیل، عبارتهایی مانند «همه تولهسگها دقیقاً سه واکسن لازم دارند» همیشه صحیح نیستند.
واکسنهای اصلی سگ کداماند؟
واکسن دیستمپر
دیستمپر یک بیماری ویروسی جدی است که میتواند دستگاه تنفس، گوارش و سیستم عصبی سگ را درگیر کند.
واکسیناسیون یکی از اقدامات اصلی برای پیشگیری از این بیماری است.
واکسن پاروویروس
پاروویروس سگ از عوامل مهم بیماری شدید گوارشی، بهویژه در تولهسگهاست.
علائمی مانند استفراغ، اسهال شدید، کاهش اشتها و بیحالی ممکن است در سگ آلوده دیده شوند.
این بیماری میتواند بسیار خطرناک باشد و در صورت مشاهده علائم مشکوک، ارزیابی فوری دامپزشکی اهمیت دارد.
واکسن آدنوویروس سگ
آدنوویروس نوع یک میتواند موجب هپاتیت عفونی سگ شود. واکسنهای حاوی آدنوویروس نوع دو برای ایجاد محافظت در برابر این بیماری به کار میروند.
این سه عامل بیماریزا در گروه واکسنهای اصلی جهانی سگ قرار دارند.
واکسن چندگانه سگ چیست؟ آیا همه آنها یکساناند؟
صاحبان سگها معمولاً با نامهایی مانند واکسن چندگانه یا ترکیبی روبهرو میشوند.
این واکسنها ممکن است چند جزء محافظتکننده را در یک فرآورده داشته باشند؛ اما ترکیب تمام محصولات یکسان نیست.
برای مثال، بعضی فرآوردهها حاوی آنتیژنهای دیستمپر، پاروویروس و آدنوویروس هستند و ممکن است اجزای دیگری نیز داشته باشند.
نکته کاربردی: هنگام مراجعه، صرفاً به نام تجاری یا تعداد بیماریهای ذکرشده در عنوان واکسن اکتفا نکنید.
از دامپزشک بپرسید واکسن تزریقشده دقیقاً شامل چه اجزایی است و کدام بخشهای آن برای سگ شما ضروری هستند.
واکسن هاری سگ چه زمانی لازم است؟
هاری یک بیماری ویروسی خطرناک و قابلانتقال به انسان است.
واکسیناسیون هاری در مناطقی که این بیماری وجود دارد، اهمیت زیادی برای سلامت حیوانات و انسانها دارد.
بااینحال، سن نخستین تزریق و زمان یادآوری واکسن هاری به نوع فرآورده، ضوابط محلی و برنامه دامپزشک بستگی دارد.
بنابراین، نباید برنامه یک کشور دیگر را بدون بررسی به ایران تعمیم داد.
اگر قصد سفر با سگ خود را دارید، بهتر است علاوه بر تاریخ واکسن، الزامات مدارک دامپزشکی و مقررات کشور مقصد را نیز بررسی کنید.
واکسن لپتوسپیروز؛ یکی از تفاوتهای مهم راهنماهای جدید
لپتوسپیروز یک بیماری باکتریایی است که ممکن است باعث مشکلات جدی در سلامت سگ شود و قابلیت انتقال به انسان نیز دارد.
در بهروزرسانی سال ۲۰۲۴ راهنمای AAHA، واکسن لپتوسپیروز برای تمام سگها در گروه واکسنهای اصلی قرار گرفت.
راهنمای WSAVA 2024 نیز این واکسن را در مناطقی که لپتوسپیروز سگها وجود دارد، گروههای مرتبط با بیماری شناخته شدهاند و واکسن مناسب در دسترس است، واکسن اصلی منطقهای در نظر میگیرد.
این تفاوت نشان میدهد که تصمیم درباره لپتوسپیروز باید با توجه به اطلاعات محلی و نوع واکسن موجود گرفته شود.
در صورت استفاده از واکسن لپتوسپیروز، مجموعه اولیه معمولاً شامل دو دوز با فاصله ۲ تا ۴ هفته است و در سگهای نیازمند محافظت، یادآوری سالانه توصیه میشود.
آیا سگهایی که به پارک یا پانسیون میروند به واکسن دیگری نیاز دارند؟
گاهی برنامه واکسیناسیون به سبک زندگی سگ وابسته است.
برای مثال، سگهایی که در محیطهای گروهی حضور دارند ممکن است بیشتر در معرض برخی عوامل بیماریهای تنفسی قرار بگیرند.
دامپزشک ممکن است با توجه به شرایط، واکسنهای مرتبط با بوردتلا یا سایر عوامل تنفسی را بررسی کند.
در این تصمیم، وضعیت بیماری در منطقه، نوع تماس سگ با دیگر حیوانات و واکسن موجود اهمیت دارد.
بهتر است چند هفته پیش از ورود به پانسیون، با دامپزشک و مرکز نگهداری درباره شرایط واکسیناسیون صحبت کنید.
آیا تولهسگ پیش از تکمیل واکسنها میتواند اجتماعی شود؟
یکی از دغدغههای صاحبان تولهسگها این است که چگونه میان پیشگیری از بیماریهای عفونی و اجتماعیشدن حیوان تعادل ایجاد کنند.
تکمیل برنامه واکسن ضروری است؛ اما این موضوع لزوماً به معنی محروم کردن تولهسگ از تمام تجربههای اجتماعی تا پایان واکسیناسیون نیست.
راهنمای WSAVA بر اهمیت اجتماعیشدن کنترلشده تأکید میکند.
برای مثال، آشنایی با انسانها و سگهای سالم و کاملاً واکسینهشده در محیط کنترلشده ممکن است مناسب باشد؛ اما باید از محیطهای آلوده یا مکانهایی با احتمال بالای تماس با عوامل عفونی پرهیز شود.
بهترین کار: درباره زمان و شرایط مناسب اجتماعیشدن تولهسگ خود با دامپزشک مشورت کنید.
اگر سگ بالغ هیچ سابقه واکسیناسیونی نداشته باشد چه کنیم؟
فرض کنید یک سگ بالغ را به سرپرستی گرفتهاید و هیچ کارت واکسنی همراه او نیست.
در چنین شرایطی نباید خودکار فرض کنید که سگ باید دقیقاً همان تعداد دوزهای تولهسگ را دریافت کند.
در بسیاری از سگهای بالغ، یک دوز واکسن ویروسی اصلی از نوع زنده تضعیفشده یا نوترکیب میتواند محافظت مؤثری ایجاد کند، اما دستورالعمل برخی فرآوردهها تعداد دوز متفاوتی توصیه میکند.
در مقابل، واکسنهای دیگری مانند لپتوسپیروز معمولاً به دو دوز اولیه نیاز دارند.
دامپزشک با بررسی شرایط حیوان، نوع فرآورده و خطر مواجهه برنامه مناسب را مشخص میکند.
اگر نوبت واکسن سگ عقب افتاده باشد، باید واکسیناسیون را از اول شروع کنیم؟
نه لزوماً.
برنامه جبرانی به نوع واکسن و فاصله گذشته از آخرین دوز بستگی دارد.
برای بعضی واکسنهای اصلی ویروسی، محافظت ایمنی ممکن است مدت طولانی باقی بماند، اما واکسنهای دیگری ممکن است نیازمند تکرار برنامه اولیه باشند.

پیشنهاد میشود هنگام مراجعه، این اطلاعات را همراه داشته باشید:
- تاریخ آخرین واکسن
- نام یا تصویر برچسب واکسن
- سابقه بیماری و داروهای مصرفی
- سن تقریبی سگ
- اطلاعات تماس کلینیک قبلی، در صورت وجود
از تزریق خودسرانه یا تنظیم برنامه فقط بر اساس تقویم عمومی خودداری کنید.
سه اشتباه رایج در برنامه واکسیناسیون سگ
اشتباه اول: تصور اینکه آخرین واکسن پیش از ۱۶ هفتگی همیشه کافی است.
پادتنهای مادری میتوانند باعث شوند بعضی تولهها به دوزهای اولیه پاسخ کافی ندهند.
اشتباه دوم: تصور اینکه همه واکسنها باید هر سال تکرار شوند.
برای بسیاری از واکسنهای ویروسی اصلی در سگهای بالغ، پس از تکمیل برنامه مناسب، فاصله یادآوری معمولاً حداقل سه سال است. اما برای بعضی واکسنهای دیگر، یادآوری سالانه ممکن است ضروری باشد.
اشتباه سوم: تصور اینکه تزریق واکسن، محافظت فوری و کامل ایجاد میکند.
ایجاد پاسخ ایمنی به زمان نیاز دارد. بنابراین، تزریق واکسن درست پیش از ورود به محیط پرخطر همیشه کافی نیست.
بعد از واکسیناسیون سگ چه مراقبتهایی لازم است؟
بعضی سگها پس از واکسیناسیون ممکن است برای مدت کوتاهی کاهش اشتها، بیحالی خفیف یا حساسیت محل تزریق داشته باشند.
این علائم معمولاً گذرا هستند، اما اگر ادامه پیدا کنند یا شدت بگیرند باید با دامپزشک تماس گرفت.
علائمی مانند دشواری تنفس، تورم صورت، ضعف شدید یا افتادن ناگهانی میتوانند نشانه واکنش خطرناک باشند و نیازمند ارزیابی فوری دامپزشکی هستند.
در صورت بروز چنین علائمی، برای درمان خانگی منتظر نمانید.
چکلیست اختصاصی پتیبو برای ثبت واکسن سگ
برای جلوگیری از فراموشی نوبتهای بعدی، میتوانید جدول زیر را در دفتر یا گوشی خود نگه دارید.
| اطلاعات | آنچه باید ثبت شود |
|---|---|
| نام سگ | — |
| تاریخ تولد یا سن تقریبی | — |
| تاریخ آخرین واکسن | — |
| نام و نوع واکسن | — |
| مشخصات ثبتشده واکسن | — |
| تاریخ نوبت بعدی | — |
| نام مرکز دامپزشکی | — |
| واکنش احتمالی بعد از تزریق | — |
این جدول یک ابزار پیگیری است و برنامه تزریق را تعیین نمیکند.
سؤالات متداول درباره واکسیناسیون سگ
واکسن سگ از چند ماهگی شروع میشود؟
واکسنهای اصلی تولهسگ معمولاً از ۶ تا ۸ هفتگی، یعنی پیش از دوماهگی یا حدود آن، آغاز میشوند.
آیا واکسن چندگانه سگ همان واکسن هاری است؟
خیر. واکسن هاری محافظت اختصاصی در برابر ویروس هاری ایجاد میکند. واکسنهای ترکیبی معمول سگ معمولاً برای بیماریهای دیگری طراحی شدهاند.
آیا سگ بالغ هم به واکسن نیاز دارد؟
بله، اما نوع و فاصله واکسنهای یادآوری به سابقه و شرایط سگ بستگی دارد.
آیا سگ مسن باید واکسیناسیون شود؟
سن بالا بهتنهایی به معنی حذف واکسنهای ضروری نیست. وضعیت سلامت، سوابق و خطر مواجهه باید توسط دامپزشک بررسی شود.
اگر سگ پس از واکسن بیحال شد چه کنیم؟
بیحالی خفیف و کوتاهمدت ممکن است رخ دهد، اما علائم شدید یا رو به افزایش نیاز به تماس با دامپزشک دارند.
جمعبندی: برنامه واکسن سگ باید اختصاصی باشد
تعیین زمان واکسیناسیون سگ، فقط به تعداد هفتههای زندگی او وابسته نیست.
سن، سابقه واکسیناسیون، شرایط سلامتی، محیط زندگی و خطر بیماریهای منطقه همگی در تصمیمگیری نقش دارند.
بهترین رویکرد این است که از جدولهای عمومی بهعنوان راهنما استفاده کنید و برنامه نهایی را با دامپزشک هماهنگ کنید.
برای آشنایی با اصول مشترک واکسیناسیون حیوانات، میتوانید راهنمای جامع واکسیناسیون حیوانات خانگی در پتیبو را نیز بخوانید.
برای پیدا کردن مراکز دامپزشکی و بررسی خدماتدهندگان نیز میتوانید از پتیبو استفاده کنید و پیش از مراجعه، ارائه خدمت موردنیاز را مستقیماً از مرکز تأیید کنید.
منابع علمی
۱. WSAVA — 2024 Vaccination Guidelines for Dogs and Cats
۲. AAHA — 2022 Canine Vaccination Guidelines, updated 2024
۳. AAHA — Recommendations for Core and Noncore Canine Vaccines
یادداشت علمی: این مقاله با هدف آموزش عمومی تهیه شده و لازم است پیش از انتشار نهایی، توسط دامپزشک بازبینی و با شرایط و فرآوردههای موجود در ایران تطبیق داده شود.



